Trideset godina je prošlo otkako je Mark Renton onim paničnim sprintom niz Princes Street u Edinburgu, uz prve taktove Igija Popa, proleteo kroz platna bioskopa direktno u pop-kulturnu besmrtnost.

Lansiran 1996. godine, u jeku globalne dominacije britanske pop-kulture, Trainspotting je ponudio radikalno drugačiju sliku Velike Britanije. Umesto uglađenih predgrađa, publika je dobila sirovu, i vizuelno „visceralnu" priču o grupi heroinskih zavisnika iz Edinburga. Film je odmah postao kontroverzan jer dok su ga kritičari slavili zbog inovativne montaže i „sirove“ energije, konzervativni krugovi su ga optuživali za glamurizaciju narkomanije.

Međutim, vreme je pokazalo da je Bojlov cilj bio dublji: prikazivanje društvene otuđenosti i cinizma generacije koja je odbacila konvencionalne vrednosti potrošačkog društva, sažete u čuvenom uvodnom monologu „Izaberi život“ (Choose Life).

Pored glumačkih ostvarenja Juana Mekgregora (Ewan McGregor), Roberta Karlajla (Robert Carlyle) i ostatka ekipe, ključni stub uspeha bio je saundtrek. Spajajući pank pionire poput Igija Popa sa tehno zvezdama kao što je Underworld, film je stvorio zvučnu kulisu koja je postala jednako važna kao i sami dijalozi. Pesma „Born Slippy“ postala je himna devedesetih, a saundtrek se i danas smatra jednim od najbolje koncipiranih u istoriji filma.

Tri decenije kasnije, kritičari se slažu da Trainspotting nije izgubio na svojoj oštrini. Dok su mnogi filmovi iz tog perioda postali žrtve zastarele estetike, Bojlov rad se i dalje proučava na filmskim akademijama zbog specifičnog spoja nadrealizma i socijalnog realizma.

Stručnjaci ističu da je film danas relevantan na novom nivou. Zbog današnje, sve više prisutne, digitalne zavisnosti i novih opijatskih kriza, priča o begu od stvarnosti i potrazi za smislom u bezizlaznom okruženju rezonuje i sa mlađom publikom koja film otkriva putem striming servisa.

Povodom ovog jubileja, širom sveta se organizuju specijalne projekcije i tribine, dok se u Edinburgu planira niz događaja koji će osvetliti uticaj koji je ovaj film imao na turizam i kulturnu sliku Škotske.


Iza kulisa snimanja Trainspottinga krije se podjednako fascinantna priča kao i ona na platnu. Budžet je bio skroman, rokovi kratki, a posvećenost ekipe tolika da su neki detalji postali legendarni.

Evo liste najzanimljivijih činjenica koje verovatno niste znali:
  • Snimanje u rekordnom roku: Iako deluje kao kompleksna produkcija, ceo film je snimljen za samo 35 dana. Zbog ekstremno niskog budžeta, većina scena je snimljena iz prvog pokušaja, a ekipa je često radila u napuštenim fabrikama i skladištima u Glazgovu, iako je radnja smeštena u Edinburg.
  • „Najodvratniji toalet u Škotskoj“: Čuvena scena u kojoj Renton „roni“ u wc šolju zapravo je bila daleko prijatnija nego što izgleda. „Prljavština“ na zidovima i šolji bila je zapravo čokolada, a ceo set je mirisao na poslastičarnicu.
  • Juan Mekgregor i transformacija: Da bi verno prikazao zavisnika, Juan Mekgregor je izgubio više od 12 kilograma. Razmišljao je čak i o tome da proba heroin zarad „istraživanja uloge“, ali je na sreću odustao i fokusirao se na razgovore sa bivšim zavisnicima.
  • Robert Karlajl i „ludi“ Begbi: Robert Karlajl je lik Begbija igrao kao potisnutog homoseksualca čija agresija potiče iz straha da će biti „otkriven“. Zanimljivo je da je tokom snimanja scene u pabu, gde Begbi baca čašu preko ramena, čaša bila prava i zamalo je povredila statiste jer niko nije očekivao takav intenzitet.
  • Bebe na plafonu: Jeziva scena sa bebom koja puzi po plafonu snimljena je pomoću mehaničke lutke kojom se upravljalo daljinskim upravljačem. Deni Bojl je insistirao na ovoj sceni kako bi prikazao horor apstinencijalne krize koji nijedan dijalog ne bi mogao da dočara.
  • Kameo uloga pisca: Irvin Velš, autor romana, pojavljuje se u filmu kao diler Majki Forest. On je kasnije izjavio da je bio prestravljen tokom snimanja jer nije glumac, ali da je želeo da podrži viziju Denija Bojla.
  • Problem sa dijalektom: Kada je film prvi put prikazan u Americi, prvih 20 minuta je moralo biti ponovo nasnimljeno sa „blažim“ škotskim akcentom, jer američka publika bukvalno nije razumela ni reč onoga što likovi govore.
Bonus 1: Trainspotting - crni humor ljudskih sudbina i najgori škotski wc
Bonus 2: Irvin Velš: Trejnspoting danas ima drugačiji kontekst