Birdman: Neprihvatljiva težina prolaznosti



Sviđa ti se? Javi ostalima!

Analiza filma “Čovek ptica” / Birdman (2014)
režija i scenario: Alejandro González Iñárritu
 
 
Kritika savremenog doba i najava njegove propasti kroz život čoveka, ne čoveka-ptice, u kome narcisoidno pokušava da se otarasi straha od starosti, smrti i zaborava polazi ne od njegove glumačke profesije već od celebrity kulture i faktora popularnosti čija su se sredstva u posednjoj deceniji umnožila, ali i koja su promenila pravila igre. Glavni lik kao glumac ne prolazi kroz aktivnu identifikaciju (već naprotiv, od iste beži izbegavajući suočavanje sa sobom), a svoju histeričnu crtu ličnosti ispoljava u stvarnom svetu. Pozicioniranje Rigana Tomsona (Majkl Kiton) moguće je odrediti preko njegove superiornosti u odnosu na nedovoljno dobrog glumca u prvoj postavci predstave i odnosu prema zameni koja dolazi na njegovo mesto – priznatom i arogantnom Majku (Edvard Norton). Sukob pozorišta i filma kroz sukob Majka i Rigana pravi paralelu u sferi umetnosti definišući granicu između holivudske egocentrične tendencije “written, directed and starring” i prostora koji zahteva verodostojnost, produhovljenost i originalnost. Ali, ni pozorišan svet nije ostao pošteđen osude prvenstveno prema malicioznim brodvejskim kritičarima kao jedinih poznavalaca prave umetnosti, kao ni “obična” publika neznalica koja je rediteljskim rešenjem mogla videti svoj odraz u kadru nalik efektu ogledala u bioskopskim salama. Reditelj Alehandro Gonzales Injaritu poznat po svojim filmovima “Pasji život”, “21 gram” i “Vavilon”, uspeo je da prenese svoj dinstinktivan rukopis i u ovom filmu, za šta je i nagrađen Oskarom.

Treš film uokviru filma, pravi “Birdman” film nalik Mikeovom “Zebramen”-u u boljoj produkciji, balasnira u mogućnosti uspešnosti takvog ostvarenja, ali je podkovan ponovnim popularizovanjem superheroja i novim generacijama grafičkih novela koje su uzdigle filmske zvezde u roli Ajronmena, Tora, Betmena pa sve do Entmena. Metafilmičnost se prenosi i na Majkl Kitona koji je sam kao i lik u filmu, zaboravljena ikona superherojskog filma imajući na umu njegovu ulogu Bartonovog Betmena iz koje proizilazi identifikacija publike sa filmom i težina (odnosno lakoća) njegovog postojanja. Birdmen postoji unutar uma lika kao progoniteljski deo prošlosti i stvara betmenovski podeljenu ličnost, u realnosti mentalnu formaciju sa kojom se heroj sukobljava i bori. Prepuštanje kontrole dovodi do karikiranja zaštitnog znaka heroja (ptičjeg krika) i naglašenih scena akcija koje potvrđuju ideju o gledaocu koji želi akciju a ne “depresivno, filozofsko proseravanje”- ono što će postati razlog zbog kojeg je Rigan, kao predstavnik te tendencije, osuđen za kulturološki genocid od strane ljudi čiju afirmaciju i poštovanje želi da pridobije svojim konačnim, istinskim umetničkim doprinosom. Ironija je u samom izboru adaptacije, nepretenciozne kratke priče Rejmonda Karvera o običnim ljudima i intimnim razgovorima što pojačava apsurd u dokazivanju autentičnosti glavnog junaka koji će svoju intelektualnu nesposobnost nadomestiti neočekivanom vrlinom neznanja, a zatim i dobiti masku kao priznanje za kojim je vapio i postati čovek-ptica. “Pucao je sebi u usta. Ali i to je zabrljao”, kako je napisao Karver, a scenaristi postavili u filmu. Ta greška kao potvrda neznanja od predstave pravi performans koji bi se, u ovom slučaju, izveo samo jednom, ali bi dobio mogućnost da oponašanje u teatru zameni doslovnim ponašanjem o kojem kada govorimo o umetnosti znači banalizaciju zbog emocionalnog i intelektualnog hendikepa. Čovek nije (p)tica,  kako se često govoreći o ovom filmu kritičari referišu na Makavejeva, on je daleko i od poetskog simbola i od Hičkokovih jata.

Film je snimljen u kontinuitetu kao određena koneksija između pozorišta i kinematografije, mizankadar spaja prostornu ograničenost teatra i vremenski tok drame, i poigrava se time nevidljivim rezovima u isti mah predstavljajući subjektivnu percepciju vremena glavnih junaka, ali se ipak ne udaljava od filma vizualnom stilizacijom i prolazima kroz  K(j)ubrikovske hodnike (ne samo u načinu snimanja već i u detalju oslikane šare na tepihu). Nasumično postavljeni udarci bubnjeva pojačavaju intenzitet napetosti dok se autentičnost Karverove priče dovodi u pitanje uskraćivanjem alkohola. U strahu da je nevoljen, nesposoban da pruži ljubav, zaboravljen i prolazan,  glavni lik dolazi do preispitivanja sopstvenog života i nedostatka empatije kroz tri ženska lika: ljubavnice, bivše žene i ćerke.

Gorko istinit, “Čovek ptica” je naizgled film o specifičnom junaku, ali ta posebnost nestaje u komparaciji sa ljudima, naročito u istoj profesiji, ali i u svakom čoveku koji preuzima ulogu zvezde sopstvenog života kroz iluzije savremenog sveta sa  istim strahovima. Jedino pitanje koje ostaje je o čemu govorimo kada govorimo o ljubavi i zašto prestajemo da pričamo o tome kada ponestane džina?

Vasilija Antonijević



Sviđa ti se? Javi ostalima!

Budi u toku, prati nas na fejsbuku

Stiže prvo zvanično reizdanje albuma "Nuklearne olimpijske igre" Satana Panonskog

"Rijetko kada se na domaćoj sceni pojavi tako osebujan lik kao sto je to bio Ivica Čuljak. Znan i kao Kečer II a još poznatiji kao Sata...

10 najčitanijih

Arhiva